نقش رستم، یکی از مهمترین گنجینههای باستانی ایران و جهان، در دل کوههای استان فارس جای گرفته و یادگاری از تمدنهای کهن ایلامی، هخامنشی و ساسانی است. این محوطه تاریخی که آرامگاه شاهان هخامنشی، نقشبرجستههای باشکوه ساسانی و کتیبههای ارزشمند را در خود جای داده، گردشگران را به سفری عمیق در تاریخ ایران دعوت میکند.
نقش رستم نهتنها نمادی از قدرت و هنر پادشاهان گذشته است، بلکه با رازهای نهفته در کعبه زرتشت و سنگنبشتهها، ذهن هر بازدیدکنندهای را به چالش میکشد.
در این مقاله، شما را با تاریخچه، بخشهای مختلف، معماری، جاذبههای نزدیک و نکات بازدید از این سایت باستانی آشنا میکنیم تا تجربهای کامل و بهیادماندنی از سفر به شیراز داشته باشید.
| نامهای دیگر | سهگنبدان دژنبشت |
|---|---|
| لوکیشن | استان فارس، روستای زنگیآباد |
| دوران ساخت | از حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد (دوره ایلامی) تا ۶۲۵ میلادی (دوره ساسانی) |
| زمان بازدید | همه روزه از ۸:۰۰ صبح تا ۱۸:۳۰ |
نقش رستم کجاست؟
نقش رستم در روستای زنگیآباد، شمال شهرستان مرودشت استان فارس واقع شده و تنها ۶ کیلومتر با تخت جمشید فاصله دارد.
این محوطه باستانی در دامنه کوه رحمت (کوه حسین) قرار گرفته و دسترسی آسان از شیراز (حدود ۶۰ کیلومتر) آن را به یکی از محبوبترین جاذبههای گردشگری شیراز تبدیل کرده است.
تصویر نقش رستم
تاریخچه نقش رستم شیراز
نقش رستم، با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، از دوران ایلامیان (حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد) مورد توجه بوده و تا پایان دوره ساسانی (۶۲۵ میلادی) به عنوان مکانی مقدس و تاریخی مورد استفاده بوده است.
نام “نقش رستم” احتمالاً از ارتباط ایرانیان باستان با داستانهای شاهنامه و پهلوان رستم گرفته شده، هرچند در گذشته به نامهایی مانند “سهگنبدان” یا “کوه نفشت” شناخته میشد.
کهنترین اثر این محوطه، نقشبرجسته ایلامی است که بعدها توسط بهرام دوم ساسانی تغییر یافت.
در دوره هخامنشی، داریوش بزرگ آرامگاه خود را در اینجا ساخت و شاهان بعدی مانند خشایارشا، اردشیر یکم و داریوش دوم نیز از آن پیروی کردند. ساسانیان، به ویژه اردشیر بابکان، نقشبرجستههایی از تاجگذاری و پیروزیهای خود را افزودند تا پیوندی فرهنگی با هخامنشیان برقرار کنند.
این سایت در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و کاوشهای ارنست هرتسفلد در ۱۳۰۲ شمسی، اهمیت جهانی آن را برجسته کرد. امروزه نقش رستم به عنوان میراث یونسکو (همراه تخت جمشید) شناخته میشود و سالانه هزاران گردشگر را جذب میکند.
علت نامگذاری نقش رستم
نام “نقش رستم” از داستانهای اساطیری ایرانی، بهویژه شاهنامه فردوسی، الهام گرفته شده است. مردم بومی منطقه معتقد بودند که نقشبرجستههای این محوطه، بهویژه تصاویر پادشاهان و پهلوانان سوار بر اسب، به رستم دستان، قهرمان افسانهای شاهنامه، مرتبط است.
این باور بهدلیل شباهت ظاهری نقشها با توصیفات حماسی رستم و نیز اهمیت تاریخی منطقه شکل گرفت.
در گذشته، این مکان با نامهایی مانند “سهگنبدان” یا “کوه نفشت” شناخته میشد، اما نام نقش رستم به دلیل پیوند با فرهنگ عامه و داستانهای پهلوانی ماندگار شد.
بخشهای مختلف نقش رستم شیراز
نقش رستم، مجموعهای غنی از آثار باستانی، از آرامگاههای صخرهای هخامنشی تا نقشبرجستههای ساسانی و کعبه زرتشت تشکیل شده است. هر بخش با ویژگیهای منحصربهفرد، داستانهایی از قدرت، مذهب و هنر ایران باستان را روایت میکند. در ادامه، مهمترین بخشهای نقش رستم را معرفی میکنیم:
آرامگاههای صخرهای:
چهار آرامگاه دخمهای در دل کوه رحمت کنده شدهاند که متعلق به داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر یکم و داریوش دوم هستند. این آرامگاهها با نمای صلیبیشکل، نماد فروهر و گورهای صندوقمانند، نمونهای از معماری هخامنشی هستند. آرامگاه داریوش بزرگ با سنگنبشتههای سهزبانه (فارسی باستان، ایلامی و اکدی) برجسته است و درون آن ۹ گور وجود دارد.
نقشبرجستههای ساسانی:
این بخش شامل چندین نقشبرجسته از پادشاهان ساسانی مانند اردشیر بابکان (تاجگذاری از اهورامزدا)، شاپور یکم (پیروزی بر امپراتوران رومی)، بهرام دوم (نبرد با دشمنان) و شاپور دوم است. این نقشها با جزئیات دقیق، نمادهای ایزدی و صحنههای حماسی، هنر ساسانی را به نمایش میگذارند و از مهمترین اسناد تاریخی دوره هستند.
کعبه زرتشت:
بنای سنگی چهارگوش و پلهدار با ارتفاع ۱۴ متر، روبهروی آرامگاه داریوش دوم قرار دارد. این سازه هخامنشی با کتیبههای شاپور یکم و کرتیر (موبد موبدان) به سه زبان (پهلوی ساسانی، اشکانی و یونانی)، ارزش تاریخی بالایی دارد. کاربرد آن نامشخص است و نظریههایی مانند آتشکده، گنجخانه یا پرستشگاه آناهیتا مطرح میشود.
نقشبرجسته ایلامی:
کهنترین اثر، نقش دو ایزد، شاه و ملکه ایلامی است که بعدها توسط بهرام دوم تغییر یافت. این نقش، پیوند نقش رستم با تمدن ایلامی را نشان میدهد.
سنگنبشتهها و کتیبهها:
علاوه بر کتیبههای آرامگاه داریوش، کتیبههای ساسانی مانند وصیتنامه داریوش (DNb) و کتیبه کرتیر، اطلاعات ارزشمندی از مذهب زرتشتی و سیاستهای ساسانی ارائه میدهند.
سوالات متداول
1-نقش رستم کجاست؟
نقش رستم در شهر شیراز، در روستای زنگیآباد، شمال مرودشت، ۶ کیلومتری تخت جمشید واقع شده است
2-هزینه ورود به نقش رستم چقدر است؟
حدود ۱۰,۰۰۰ تومان.
3- بهترین زمان بازدید از نقش رستم چیست؟
بهار و پاییز (صبح زود یا عصر برای نور مناسب عکاسی).
4- چگونه به نقش رستم برسیم؟
با خودروی شخصی از شیراز (۶۰ کیلومتر)، تاکسی اینترنتی یا تورهای گردشگری از تخت جمشید.
5- جاذبههای نزدیک به نقش رستم کدامند؟
تخت جمشید، نقش رجب، پاسارگاد و شهر استخر از جادبههای نزدیک به این مکان هستند.