بازار وکیل، یکی از برجستهترین جاذبههای تاریخی و گردشگری شهر شیراز، یادگاری باشکوه از دوران زندیه است. این بازار که به دستور کریمخان زند ساخته شده، نهتنها مرکز تجاری مهمی در گذشته بوده، بلکه با داشتن راستههای پرجنبوجوش و صنایعدستی نفیس، گردشگران را به سفری در دل تاریخ و فرهنگ شیراز دعوت میکند.
در این مقاله، شما را با تاریخچه، بخشهای مختلف، امکانات و نحوه دسترسی به این بازار تاریخی آشنا میکنیم.
| بازار وکیل | ![]() |
|---|---|
| لوکیشن | استان فارس، شیراز، خیابان زند، ضلع شرقی میدان شهرداری، بازار وکیل |
| سال ساخت | ۱۱۳۷ تا ۱۱۵۶ هجری شمسی (۱۱۷۲ تا ۱۱۹۳ هجری قمری) به دستور کریمخان زند |
| زمان بازدید | نیمه اول سال: ۹:۰۰ صبح تا ۲۲:۰۰ نیمه دوم سال: ۹:۰۰ صبح تا ۲۰:۰۰ اغلب مغازهها در روزهای جمعه و تعطیلات رسمی بسته هستند |
| جاهای دیدنی نزدیک | ارگ کریمخان (۳۰۰ متر)، مسجد وکیل (۲۰۰ متر)، حمام وکیل (۲۵۰ متر)، سرای مشیر (داخل بازار)، حرم شاهچراغ (۱.۲ کیلومتر)، باغ نارنجستان قوام (۲.۵ کیلومتر) |
| کافه و رستوران | کافههای نزدیک: کافه سرای مشیر (داخل بازار)، کافه ارگ (۴۰۰ متر) رستورانهای نزدیک: رستوران سنتی شرزه (۱.۵ کیلومتر)، رستوران هفتخوان (۳.۸ کیلومتر)، رستوران صوفی (۲.۲ کیلومتر) |
بازار وکیل کجاست؟
بازار وکیل در استان فارس، شهر شیراز، خیابان زند، ضلع شرقی میدان شهرداری واقع شده است.
تصاویر و عکس از بازار وکیل شیراز
تاریخچه بازار وکیل شیراز
بازار وکیل شیراز به دستور کریمخان زند، بین سالهای ۱۱۳۷ تا ۱۱۵۶ هجری شمسی (۱۱۷۲ تا ۱۱۹۳ هجری قمری) ساخته شد. این بازار با الهام از بازار قیصریه لار طراحی شد و بهعنوان مرکز اصلی تجارت در پایتخت زندیه شناخته میشد. ساختار آن با آجر، گچ، آهک و پایههای سنگی تراشیده، نمونهای از معماری پایدار ایرانی است.
این بازار در طول تاریخ چندین بار مرمت شد و در سال ۱۳۵۱ با شماره ۹۲۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. سقفهای بلند با روزنههای نورگیر و تهویه طبیعی، از ویژگیهای برجسته این بنا هستند.
امروزه این بازار همچنان بهعنوان یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و تجاری شیراز شناخته میشود.
بخشهای مختلف بازار وکیل شیراز
بازار وکیل شیراز، یکی از شاهکارهای معماری دوران زندیه، از بخشهای متنوعی تشکیل شده که هر کدام با ویژگیهای خاص خود، جذابیت منحصربهفردی به این بازار تاریخی میبخشند. این بخشها نهتنها از نظر تجاری، بلکه از منظر فرهنگی و معماری نیز اهمیت دارند و بازدیدکنندگان را به سفری در دل تاریخ شیراز میبرند. در ادامه، به معرفی مهمترین بخشهای بازار وکیل میپردازیم:
چهارسوق:
چهارسوق، قلب تپنده بازار وکیل، محل تقاطع راستههای شمالی-جنوبی و شرقی-غربی است. این فضای مرکزی با سقف بلند و گنبدیشکل، مزین به کاشیکاریهای ظریف و تزئینات سنتی، یکی از زیباترین نقاط بازار است. معماری خیرهکننده چهارسوق، آن را به مکانی محبوب برای عکاسی و گشتوگذار تبدیل کرده است.
راسته بزازان:
راسته بزازان با ۴۱ طاق، مرکز فروش پارچههای سنتی و رنگارنگ شیرازی مانند ترمه، ساتن و پارچههای دستباف است. این راسته پرجنبوجوش، با مغازههایی که پارچههای نفیس و لباسهای محلی عرضه میکنند، حسوحال تجارت سنتی را زنده نگه داشته است. بازدیدکنندگان میتوانند در اینجا سوغاتیهای خاص و باکیفیت تهیه کنند.
راسته کلاهدوزان:
این راسته با ۴۶ طاق، به فروش کلاههای سنتی و صنایعدستی اختصاص دارد و در گذشته محل فعالیت صرافان نیز بوده است. امروزه، مغازههای این بخش علاوه بر کلاه، محصولات چرمی و زیورآلات سنتی را نیز عرضه میکنند. فضای تاریخی و معماری طاقدار این راسته، حس نوستالژیک را به بازدیدکنندگان منتقل میکند.
سرای مشیر (سرای گلشن):
سرای مشیر، واقع در جنوب شرقی بازار، حیاطی سرسبز با حوض مرکزی و غرفههای دوطبقه دارد که صنایعدستی نظیر خاتمکاری، میناکاری و ظروف مسی را به نمایش میگذارند. این بخش با کافهای سنتی، مکانی ایدهآل برای استراحت و لذت بردن از فضای آرامشبخش بازار است. سرای مشیر بهدلیل معماری زیبا و تنوع محصولات، یکی از پربازدیدترین نقاط بازار محسوب میشود.
راسته عطاریها:
راسته عطاریها با عطر دلانگیز ادویهجات، زعفران، زیره و عرقیات سنتی مانند بهارنارنج، فرهنگ غذایی و دارویی شیراز را به نمایش میگذارد. مغازههای این بخش، قفسههایی پر از شیشههای رنگارنگ عرقیات و گیاهان دارویی دارند. این راسته برای خرید سوغاتیهای خوراکی و تجربه عطرهای محلی بسیار جذاب است.
راسته بلورفروشان و خیاطها:
این راستهها به فروش ظروف بلوری، شیشهای و خدمات خیاطی اختصاص دارند و هنوز هم فعالیت خود را حفظ کردهاند. مغازههای این بخش، محصولاتی با طراحیهای سنتی و مدرن ارائه میدهند که برای گردشگران علاقهمند به دکوراسیون و هنر کاربردی جذاب هستند. فضای این راستهها حسوحال اصناف قدیمی بازار را زنده نگه داشته است.
مروری بر معماری بازار وکیل
ساختار کلی و مصالح استفاده شده
بازار وکیل با استفاده از آجر، گچ، آهک و پایههای سنگی تراشیده ساخته شده که دوام و استحکام آن را در برابر زلزله و گذر زمان تضمین کرده است.
راستههای طاقدار با سقفهای بلند، بهصورت خطی و متقاطع طراحی شدهاند و چهارسوق مرکزی، نقطه تلاقی این مسیرها را تشکیل میدهد. این ساختار منظم، دسترسی آسان به تمام بخشهای بازار را فراهم میکند.
سقفهای گنبدی و نورگیرها:
سقفهای بلند بازار با طاقهای گنبدیشکل و روزنههای نورگیر (هورنو) طراحی شدهاند که نور طبیعی و تهویه مناسب را به فضای داخلی میرسانند.
این روزنهها با فاصلههای منظم، دما را در تابستان خنک و در زمستان معتدل نگه میدارند. تزئینات کاشیکاری ساده اما ظریف در برخی نقاط سقف، جلوهای سنتی به این بخش افزوده است.
چهارسوق و تزئینات:
چهارسوق، مرکز معماری بازار، با گنبدی مرتفع و کاشیکاریهای رنگارنگ، نقطه اوج زیباییشناسی بازار وکیل است.
دیوارهای این بخش با نقوش هندسی و گلدار تزئین شدهاند که نشاندهنده هنر دوره زندیه هستند. تقارن و تناسب در طراحی چهارسوق، آن را به یکی از زیباترین فضاهای بازار تبدیل کرده است.
حجرهها و طاقنماها:
حجرههای بازار در دو طرف راستهها، با طاقنماهای قوسیشکل و درهای چوبی سنتی ساخته شدهاند.
هر حجره دارای سکوهای سنگی برای نمایش کالا و انبارهای کوچک در پشت است. این طراحی کاربردی، ضمن حفظ زیبایی، نیازهای تجاری کسبه را بهخوبی برآورده میکند.
سرای مشیر و حیاط مرکزی:
سرای مشیر، یکی از بخشهای شاخص بازار، دارای حیاطی باز با حوض مرکزی و درختان سرسبز است که به سبک باغهای ایرانی طراحی شده است.
غرفههای دوطبقه اطراف حیاط با طاقهای آجری و پنجرههای مشبک، فضایی دلانگیز برای تجارت و استراحت ایجاد کردهاند. این بخش نمونهای از ترکیب معماری مسکونی و تجاری در بازار است.
پایداری و تهویه طبیعی:
طراحی بازار وکیل با توجه به اقلیم گرموخشک شیراز، از سیستم تهویه طبیعی بهره میبرد.
ارتفاع سقفها، روزنههای نورگیر و جریان هوای آزاد در راستهها، دمای بازار را متعادل نگه میدارند.
همچنین، پایههای سنگی و دیوارهای ضخیم، مقاومت بنا را در برابر عوامل محیطی افزایش دادهاند.
کالاها و صنایع موجود در بازار وکیل برای خرید
بازار وکیل شیراز، بهعنوان یکی از مراکز اصلی تجارت و فرهنگ در دوران زندیه، امروزه نیز گنجینهای از کالاها و صنایعدستی اصیل ایرانی را در خود جای داده است. این بازار با راستهها و سراهای متنوع، از پارچههای رنگارنگ و فرشهای دستباف گرفته تا خوراکیهای سنتی و عرقیات معطر، هر آنچه برای خرید سوغاتی یا تجربه فرهنگ شیراز نیاز دارید، ارائه میدهد.
در ادامه، مهمترین کالاها و صنایع موجود در بازار وکیل برای خرید معرفی میشوند:
پارچه و لباسهای سنتی:
راسته بزازان بازار وکیل، قلب فروش پارچههای سنتی مانند ترمه، ساتن و پارچههای دستباف است. لباسهای محلی اقوام شیرازی، از جمله قشقاییها و بهارلوها، با طرحهای رنگارنگ و دوختهای ظریف در این راسته عرضه میشوند.
این محصولات برای خرید سوغاتی یا استفاده در مراسم سنتی بسیار مناسب هستند.
فرش، گلیم و جاجیم:
راسته ترکشدوزها و بخشهایی از چهارسوق، مرکز فروش فرشهای دستباف و ماشینی ایرانی، گلیم، گبه و قالیچههای عشایری است. این محصولات با طرحهای سنتی و رنگهای چشمنواز، از باکیفیتترین سوغاتیهای شیراز هستند.
صنایعدستی (خاتمکاری، میناکاری، قلمزنی):
سرای مشیر بهترین مکان برای خرید صنایعدستی نظیر خاتمکاری، میناکاری روی نقره و سفال، و قلمزنی روی ظروف مسی است. این آثار هنری که با دقت و مهارت ساخته شدهاند، از ظروف تزئینی تا زیورآلات را شامل میشوند و نمایانگر هنر اصیل شیرازی هستند.
زیورآلات سنتی و محصولات چرمی:
در راسته کلاهدوزان و بخشهای دیگر، زیورآلات سنتی با سنگهای قیمتی و محصولات چرمی مانند کیف و کمربند عرضه میشود. این کالاها با طراحیهای سنتی و مدرن، برای گردشگرانی که بهدنبال هدایای خاص هستند، گزینهای عالی بهشمار میروند.
خوراکیها و عرقیات سنتی:
راسته عطاریها پر از ادویههای معطر، زعفران، زیره و عرقیات سنتی مانند بهارنارنج و گلاب است. کلوچه مسقطی زعفرانی، نان یوخه، نان برنجی و حلوا مسقطی لاری از خوراکیهای پرطرفدار برای سوغاتی هستند که در غرفههای شیرینیفروشی و عطاریها یافت میشوند.
محصولات منبتکاری و معرقکاری:
در سرای مشیر و راستههای دیگر، آثار منبتکاری و معرقکاری روی چوب، از جمله جعبههای تزئینی و تابلوهای هنری، به فروش میرسد. این محصولات با جزئیات دقیق و هنرمندانه، جلوهای از فرهنگ و هنر شیراز را به نمایش میگذارند.
سوالات متداول
- بازار وکیل شیراز کجاست؟
در خیابان زند، ضلع شرقی میدان شهرداری، نزدیک ارگ کریمخان واقع شده است. - هزینه ورود به بازار وکیل چقدر است؟
ورود به بازار رایگان است. - بهترین زمان بازدید از بازار وکیل چیست؟
صبحها (۹:۰۰ تا ۱۱:۰۰) یا عصرها (۱۷:۰۰ به بعد) در بهار و پاییز. - چگونه به بازار وکیل برسیم؟
با مترو (ایستگاه زندیه)، اتوبوس (ایستگاه میدان شهرداری)، تاکسی اینترنتی یا خودروی شخصی. - جاذبههای نزدیک به بازار وکیل کدامند؟
ارگ کریمخان، مسجد و حمام وکیل، سرای مشیر و حرم شاهچراغ.

